Evin Bir Kısmında Elektrik Yok: Sebepleri ve Adım Adım Ne Yapmalı?

Evin bir kısmında elektrik neden kesilir?

Evin elektriği panoda hatlara bölünür. Her hat bir otomatik sigortayla korunur; panoda kaçak akım rölesi varsa sigortalar gruplar halinde onun arkasında durur. Evin yalnızca bir bölümünün elektriksiz kalması, bu zincirin bir noktasında bir şeyin kesildiğini gösterir. Olası sebepler, en yaygından en nadire doğru şöyledir:

• Atan otomatik sigorta: yalnızca o sigortanın beslediği hat kesilir, örneğin mutfak prizleri veya bir odanın aydınlatması.
• Atan kaçak akım rölesi: rölenin arkasındaki bütün sigortaların hatları birlikte kesilir; bu yüzden etkilenen alan daha büyüktür.
• Gevşek veya yanmış bağlantı: panoda, bir bağlantı kutusunda (buat) ya da bir prizin arkasında kopan bağlantı, o noktadan sonra gelen bütün prizleri ve lambaları etkiler.
• Faz kaybı: üç fazlı bağlantısı olan evlerde veya iş yerlerinde fazlardan biri gelmediğinde, o faza bağlı hatların tamamı kesilir.
• Nötr kopması: nadirdir ama tehlikelidir. Belirtileri aşağıda ayrıca anlatılıyor.

Evin bir kısmında elektrik yoksa önce ne kontrol edilmeli?

Panoya gitmeden önce yapacağınız iki dakikalık bir kontrol, sorunun sizde mi yoksa dışarıda mı olduğunu ayırır:

• Komşularda veya apartmanın ortak alanlarında elektrik var mı? Onlarda da aynı sorun varsa arıza büyük olasılıkla dağıtım şebekesindedir; 186 Elektrik Arıza Hattı’nı arayın.
• Hangi noktalar çalışmıyor? Yalnızca bir odanın prizleri mi, bütün mutfak mı, yoksa evin dağınık görünen bir bölümü mü?
• Kesinti bir cihazı çalıştırdığınız anda mı oldu? Öyleyse o cihaz en güçlü şüphelidir.
• Işıklarda anormal parlama, titreme veya kararma var mı? Varsa, aşağıdaki nötr kopması başlığına doğrudan geçin.

Tek bir odanın ya da tek bir işlevin, örneğin yalnızca mutfak prizlerinin kesilmesi çoğunlukla bir sigortayı gösterir. Evin dağınık görünen bir bölümünün birlikte kesilmesi ise genellikle bir kaçak akım rölesini, üç fazlı bağlantılarda da faz kaybını işaret eder.

Atan sigorta veya kaçak akım rölesi nasıl bulunur ve kaldırılır?

Panonun ön kapağını açın; sigortaların önündeki iç kapağı veya koruyucu paneli sökmeyin. Atmış bir otomatik sigortanın veya kaçak akım rölesinin kolu, diğerlerinin aksine aşağıda ya da ortada durur.

• Kolu önce tamamen aşağı indirin, sonra tek hamlede yukarı kaldırın. Ortada kalmış bir kol, doğrudan yukarı itildiğinde kalkmaz.
• Atan hattaki cihazların fişlerini çekip sigortayı öyle kaldırın. Sigorta kalıyorsa cihazları tek tek takın; sigortayı yeniden attıran cihaz arızalıdır.
• Kaçak akım rölesi kaldırdığınız anda yeniden atıyorsa, arkasındaki bütün sigortaları indirin, röleyi kaldırın ve sigortaları tek tek açın. Röleyi yeniden attıran sigorta, arızalı hattı gösterir.
• Bütün cihazlar çekili olduğu halde sigorta veya röle hemen atıyorsa sorun kabloda, bir prizde ya da bağlantı kutusundadır. Bu noktada denemeyi bırakın.

Sigortayı defalarca kaldırmak, arızayı her seferinde yeniden yaşatmak demektir. İki denemede kalmayan bir sigorta, ölçümle bulunması gereken bir arızayı gösterir. Bu tür arızalarda elektrik arıza ve tamirat hizmetimizle İstanbul içinde çoğunlukla aynı gün yanınızdayız.

Panoda her şey açıksa elektrik neden gelmiyor?

Bütün sigortalar ve röleler yukarıdaysa ama evin bir kısmında hâlâ elektrik yoksa, kesinti korumada değil bağlantının kendisindedir. İki olasılık öne çıkar.

Birincisi gevşemiş veya yanmış bir bağlantıdır. Prizler ve lambalar çoğunlukla birbirinden beslenerek sıralanır; zincirdeki bir bağlantı koptuğunda o noktadan sonra gelen her şey elektriksiz kalır, öncekiler ise çalışmaya devam eder. Kesintiden önce bir prizde ısınma, kararma, cızırtı ya da aralıklı yanıp sönen bir lamba fark ettiyseniz arıza büyük olasılıkla oradadır. Isınan prizlerin sebeplerini priz neden ısınır yazımızda ayrıntılı ele aldık.

İkincisi, üç fazlı bağlantılarda faz kaybıdır. Bazı müstakil evlere, villalara ve iş yerlerine elektrik üç faz halinde gelir ve tesisattaki hatlar bu üç faza dağıtılır. Fazlardan biri gelmediğinde, o faza bağlı hatlar evin neresinde olurlarsa olsunlar birlikte kesilir; kesinti de bu yüzden dağınık görünür. Faz kaybı binaya gelen hatta, sayaçta veya ana sigortada olabilir. Komşularda da benzer bir durum varsa 186’yı arayın; yalnızca sizdeyse sayaçtan sonraki tesisatın kontrol edilmesi gerekir.

Üç fazlı sistemlerde hidrofor pompası gibi üç fazlı motorlu cihazlar, fazlardan biri eksikken çalışmaya devam ederse zarar görebilir. Faz kaybından şüpheleniyorsanız bu cihazları kapatın.

Nötr kopması nedir, neden tehlikelidir?

Nötr, akımın devresini tamamlamak için geri döndüğü iletkendir. Üç fazlı bir sistemde ortak nötr koptuğunda, fazlar arasındaki yük farkı voltajı dengesiz dağıtır: bazı hatlarda voltaj 230 voltun çok üstüne çıkarken diğerlerinde çok aşağı düşer. Bina girişinde veya panoda tek bir bağlantının kopması, birkaç saniye içinde televizyon, buzdolabı, kombi kartı ve şarj cihazları gibi elektronik cihazları yakabilir. Tek fazlı bir evde nötr koptuğunda ise etkilenen hatlar çalışmaz, ama tehlikeli biçimde elektrik yüklü kalmaya devam eder.

Belirtileri şunlardır:

• Bazı lambaların normalden belirgin biçimde parlak yanması, bazılarının ise kararması.
• Bir cihazı açıp kapattığınızda başka odalardaki ışıkların parlaklığının değişmesi.
• Cihazların birden kapanması, alışılmadık sesler çıkarması veya yanık kokusu.
• Tek fazlı bir evde, elektrik yokmuş gibi görünen bir prizin iki deliğinde de kontrol kaleminin yanması.

Bu belirtilerden birini görürseniz beklemeyin: ana şalteri hemen kapatın, pahalı cihazların fişini çekin ve bir elektrikçi çağırın. Sorun apartman genelindeyse ya da bina girişindeyse 186 Elektrik Arıza Hattı’na da haber verin.

Nötr kopması ne otomatik sigortayı ne de kaçak akım rölesini attırır; bu bileşenlerin sizi bundan korumasını beklemeyin. Bu riske karşı koruyan bileşen, panoya takılan aşırı ve düşük gerilim koruma rölesidir: voltaj güvenli aralığın dışına çıktığında hattı otomatik olarak keser.

Elektrikçi gelene kadar neler yapılmamalı?

Kesinti anında yapılan bazı müdahaleler, basit bir arızayı tehlikeli bir arızaya çevirir:

• Sürekli atan bir sigortayı bantlayarak veya kolunu sabitleyerek açık tutmaya çalışmayın.
• Atan sigortanın yerine daha yüksek amperli bir sigorta takmayın; bu, kabloyu korumasız bırakır.
• Panonun iç kapağını ve bağlantı kutularını açmayın. Sayaç mühürlüdür; sayaca ve sayaçtan önceki bölüme müdahale dağıtım şirketinin yetkisindedir.
• Elektriksiz görünen bir prize veya kabloya ölçmeden dokunmayın; nötr kopmasında çalışmayan bir hat hâlâ elektrik yüklü olabilir.
• Elektriksiz kalan odadaki yüksek güçlü cihazları, uzatma kablosuyla başka bir odanın prizinden çalıştırmayın; sağlam kalan hattı da aşırı yüklersiniz.

Aynı arızanın tekrarlanmaması için ne yapılabilir?

Kısmi kesintilerin çoğu, önceden verilmiş bir uyarının sonucudur: ısınan bir priz, ara sıra atan bir sigorta, titreyen bir lamba. Kesintinin sebebi bulunup giderildikten sonra, aynı durumun tekrarını önleyen birkaç kalıcı önlem vardır:

• Panodaki bütün sigortaları hangi hattı beslediklerine göre etiketletin; bir sonraki arızada sorunlu hattı saniyeler içinde bulursunuz.
• Bütün ev tek bir kaçak akım rölesine bağlıysa, hatları ıslak hacimler ve genel kullanım gibi gruplara böldürün; tek bir arıza evin tamamını karanlıkta bırakmaz.
• Özellikle üç fazlı sistemlerde panoya aşırı ve düşük gerilim koruma rölesi taktırın.
• Pano ve bağlantı kutusu bağlantılarının sıkılığını yılda bir kontrol ettirin.

Pano düzenlemesi ve koruma bileşenlerini elektrik panosu ve sigorta sistemleri sayfasında anlattık. Sigortanın neden attığını ve kaçak akım rölesinin nasıl test edildiğini ise elektrik tesisatı rehberimizde ele aldık.