Priz Neden Isınır, Kararır veya Yanar? Sebepleri ve Yapılması Gerekenler

Priz neden ısınır?

Akım bir bağlantı noktasından geçerken, o noktadaki direnç ne kadar yüksekse aynı akımda o kadar çok ısı üretir. Sağlam bir bağlantıda bu direnç ihmal edilecek kadar küçüktür. Priz ısınıyorsa, akımın yolunda bir yerde direnç artmış ya da hattan geçen akım hattın kaldırabileceğinin üstüne çıkmış demektir. Sahada karşılaştığımız sebepler neredeyse her zaman şunlardan biridir:

• Gevşek kablo bağlantısı: prizin arkasında kablo ucunu tutan vida, yıllar içinde ısınıp soğudukça gevşer. En yaygın sebep budur.
• Yorulmuş priz kontakları: fişi tutan metal yaylar zamanla esnekliğini kaybeder, fiş gevşek oturur ve temas yüzeyi küçülür.
• Aşırı yük: ısıtıcı, fırın, ütü veya elektrikli çaydanlık gibi yüksek güçlü cihazlar aynı prizden ya da aynı hattan birlikte çalıştırılır.
• Zincirleme çoklu priz ve uzatma kablosu: bütün yük, duvardaki tek bir prizin kontaklarından geçer.
• Yanlış kablo kesiti: priz hattının 2,5 mm² yerine 1,5 mm² kabloyla çekilmiş olması.
• Nem: banyo, mutfak ve balkon prizlerinde kontakların oksitlenmesi direnci artırır.

Priz ısınırken sigorta neden atmıyor?

Priz ısınırken sigortanın atmaması en çok şaşırtan durumdur, ama beklenen bir durumdur. Otomatik sigorta ısıya değil, hattan geçen akıma bakar. 16 amperlik bir sigorta, akım 16 amperin belirgin biçimde üstüne çıkmadıkça atmaz. Gevşek bir bağlantı ise akımı artırmaz; yalnızca o noktada ısı üretir. 2.000 vatlık bir ısıtıcının çektiği 9 amperlik tamamen normal bir akım, gevşek bir bağlantıda plastiği eritecek kadar ısı üretebilir ve sigorta bunu hiçbir zaman görmez.

Kaçak akım rölesi de bu durumda devreye girmez, çünkü akım hattın dışına kaçmıyordur. Yani panodaki standart koruma bileşenlerinin hiçbiri bir bağlantı noktasındaki ısınmayı algılamak için tasarlanmamıştır. Gevşek bağlantılarda oluşan arklanmayı algılayan ark hatası koruma cihazları (AFDD) bulunur, ancak konutlarda henüz yaygın değildir. Bu yüzden ısınan bir prizi fark etmek hâlâ büyük ölçüde size kalıyor.

Isınan veya yanık kokan prizde hemen ne yapmalı?

Aşağıdaki sırayı izleyin. Amaç önce riski durdurmak, sonra sebebi bulmaktır:

• Priz duman çıkarıyorsa, cızırdıyorsa veya dokunulamayacak kadar sıcaksa fişe dokunmayın; önce panodan o hattın sigortasını kapatın.
• Hangi sigortanın o prizi beslediğini bilmiyorsanız ana şalteri kapatın.
• Sigorta kapandıktan sonra fişi çekin.
• Prizi kontrol ettirene kadar kullanmayın. Mümkünse o hattın sigortasını da kapalı tutun; prizi bantlamak tek başına bir önlem değildir.
• Sebep aşırı yükse aynı hattaki diğer prizler ve bağlantı kutuları da ısınmış olabilir; onları da kontrol edin.

Duman veya alev varsa ve sigortaya güvenle ulaşamıyorsanız 112’yi arayın. Elektrik kaynaklı bir yangına suyla müdahale etmeyin.

Bir prize ne kadar yük bağlanabilir?

Konutlarda priz hatları genellikle 2,5 mm² kabloyla çekilir ve 16 amperlik sigortayla korunur. 230 voltta bu, bir hattın teorik olarak yaklaşık 3.680 vat taşıyabileceği anlamına gelir. Bu sınır tek bir prizin değil, o sigortaya bağlı bütün prizlerin toplamıdır. Uzun süre çalışan yüklerde bu sınıra yakın çalışmak da doğru değildir; hat ve bağlantılar sürekli sıcak kalır.

Yüksek güçlü ev cihazlarının yaklaşık güçleri şöyledir:

• Elektrikli ısıtıcı ve yağlı radyatör: 1.500–2.500 W
• Elektrikli çaydanlık (kettle): 2.000–3.000 W
• Ütü: 2.000–2.800 W
• Saç kurutma makinesi: 1.800–2.300 W
• Ankastre fırın: 2.500–3.500 W
• Çamaşır ve bulaşık makinesi, suyu ısıtırken: 2.000–2.300 W

Bu değerlere bakınca, bir ısıtıcıyla elektrikli çaydanlığı aynı çoklu prizden birlikte çalıştırmanın hattı neden sınırın üstüne çıkardığı görülür. Fırın, bulaşık makinesi ve çamaşır makinesine ayrı hat çekilmesi, mutfaktaki bu sorunu kökten çözer.

Çoklu priz ve uzatma kablosu kullanırken nelere dikkat edilmeli?

Çoklu priz, duvardaki bir prizin kapasitesini artırmaz; yalnızca aynı kapasiteyi daha fazla cihaza böler. Bütün yük, duvardaki tek bir prizin kontaklarından ve çoklu prizin kendi kablosundan geçer. Bu yüzden:

• Çoklu prizin etiketindeki akım değerine bakın. Yalnızca 10 amper için üretilmiş bir ürün, 16 amperlik bir hatta takılı olsa bile 2.300 vattan fazlasını güvenle taşıyamaz.
• Çoklu prizleri birbirine takarak zincirlemeyin.
• Isıtıcı, fırın ve elektrikli çaydanlık gibi cihazları çoklu prize değil, doğrudan duvardaki prize takın.
• Makaralı uzatma kablosunu yüksek güçlü bir cihazla kullanırken kablonun tamamını açın; makarada sarılı kalan kablo ısısını atamaz.
• Kablosu ısınan, fişi gevşek oturan veya gövdesi çatlamış çoklu prizi kullanmayı bırakın.

Bir odada sürekli çoklu prize ihtiyaç duyuyorsanız asıl eksik o odadaki priz sayısıdır. Yeni priz ve ayrı hat çekimini priz, anahtar ve hat çekimi hizmetimiz kapsamında yapıyoruz.

Kararmış bir prizi değiştirmek yeterli mi?

Çoğu zaman değildir. Priz ısındığında ısı yalnızca plastik gövdeyi değil, arkasındaki kablo ucunu da etkiler: bakır iletken oksitlenir, kablo yalıtımı sertleşir veya erir. Yeni priz bu hasarlı kablo ucuna bağlanırsa, aynı noktada aynı ısınma kısa sürede yeniden başlar.

Doğru onarımda hat kapatılır, kablonun ısıdan etkilenmiş kısmı sağlam bakıra kadar kesilir, gerekirse bağlantı kutusundan yeni kablo çekilir, bağlantı sıkı ve doğru biçimde yapılır ve priz kaliteli kontaklı bir modelle değiştirilir. Ardından aynı hattaki yük gözden geçirilir; sebep aşırı yükse prizi değiştirmek sorunu yalnızca ertelemiş olur. Bu onarımları elektrik arıza ve tamirat hizmetimiz kapsamında, İstanbul içinde çoğunlukla aynı gün yapıyoruz.

Hangi durumlarda tesisatın tamamı kontrol edilmeli?

Tek bir prizdeki ısınma çoğunlukla yerel bir sorundur. Ancak aşağıdaki durumlar, sorunun tek bir noktadan değil tesisatın kendisinden kaynaklandığını gösterir:

• Farklı odalarda birden fazla prizde ısınma veya kararma.
• Tesisatın 20 yaşından büyük olması ve hiç yenilenmemiş olması.
• Priz hattının 1,5 mm² kabloyla çekilmiş olması veya prizlerin aydınlatma hattından beslenmesi.
• Sigortanın, koruduğu kablonun kesitine göre büyük seçilmiş olması.
• Isınmayla birlikte ışıklarda titreme veya kararma görülmesi.

Bu durumlarda hatları tek tek ölçerek tesisatın genel durumunu çıkarıyoruz. Yenileme gerekip gerekmediğine bu ölçümlerden sonra karar vermek, hem gereksiz masraftan hem de eksik bir onarımdan korur. Tesisat genelindeki çalışmaları elektrik tesisatı sayfasında, tesisatın genel güvenliğini ise elektrik tesisatı rehberimizde ele aldık.